Etik Dedikleri...

Etik… Sık sık duyduğumuz bir kelime. Onun etiği, bunun etiği… Herkese eşit uygulanırmış… Ne peki bu etik? Ahlaktan farkı ne? Niye bu kadar önemseniyor? Bize faydası ne? Ne işe yarar? Bu ve bunun gibi sorularla boğuşan, merak ettiği için araştırma bilincine sahip sizler için bu yazıyı hazırladık. Hadi başlayalım!

Etik Nedir? 

Etik kelimesi, Yunanca ​"kişilik, karakter, ilke, gelenek" anlamına gelen "​ethos​" sözcüğünden türemiştir. ​Temel anlamda ise doğru davranışlarda bulunmak, doğru bir insan olmak ve değerler hakkında düşünme pratiğidir. Yasalar tarafından kontrol edilmez, eleştirel ve disipline edilmiş sorgulamaya bağlı, insan davranışlarının sonuçlarına odaklı bir standardı vardır. Neyin doğru neyin yanlış, neyin iyi neyin kötü olduğu, neyin takdir edilesi neyin suçlanası olduğunu tartışacağımız her yerde karşımıza etik çıkar.

Özetle, etik ahlaki her şey üzerine düşünme ya da felsefe yapmadır. Bu özelliğinden dolayı insanın varlık gösterdiği her alanda kural koyucu olarak yer alır. Aklınıza gelebilecek bütün dallarda etik tartışmalar kaçınılmazdır.

Örnek bir etik tartışma sorusu da verelim:

Bankadasın. Bir adam bankayı soyuyor ve paraları yetimhaneye ve yoksullara bağışlayacağını söylüyor. Ne yaparsın?

Önemli değil, ne hissettiğini çok iyi anlıyoruz. Etik böyledir.

Bu kadar önemli bir şey mi?

Etiğin hayatımızda toplumda huzur ortamı sağlanması, toplumun bireyleri arasındaki ilişkilerin sağlıklı bir şekilde sürmesi, iş hayatında da çalışanların huzurlu ve verimli bir ortamda çalışmalarının sağlanması gibi pek çok önemi vardır.

Etiğin amacı, toplum için iyi olanın araştırılıp sorgulanarak olabildiğince istenilen bir yaşamın oluşturulmasıdır.

E bu ahlak değil mi?

Yani… Kısaca cevap verecek olursak: Değil. 

Etik doğru ve yanlış davranışın teorisiyken ahlak onun pratiğidir. Etik daha çok kurallara dayalı davranışları ifade ederken ahlak ise duygusal boyutu içerir. İlkeler etiğe, davranışlar ahlaka bağlıdır. Ahlak çoğunlukla bireyselken, etik çoğunlukla toplumsaldır. Etik; değerlerini, kurallarını ve gelişmişliğini ‘akıl’ dan alır. Akıl ne kadar gelişirse etik de o derece gelişir. Ahlak ise değerlerini, kurallarını ve gelişmişliğini içinde bulunduğu kültürün kutsal ve toplumsal öğretilerinden alır.

Etiği nasıl uygularım?

7 basit olmayan adımda:

1. Sorunu tanımlamak

Objektif ve dikkatli bir şekilde sorunu tanımlarız.

1. Kaynaklara danış

Elde var olan etik kaynakları inceleriz. Eğer çözüm bulamazsak:

1. Sorunun temelini ve tüm boyutlarını tespit et

Deneyimli kişilere başvurularak bu sorunda hangi etik ilkelerin uygulanabileceğine karar verilmeli. 

1. Muhtemel çözümler oluştur

Etik herhangi bir sorun için tek ve kesin bir yol bulunması mümkün değildir. Mümkün olduğu kadar çözüm yolu bu soruna farklı açılardan bakılabilmesini sağlayacaktır.

1. Değerlendir

Bulunan çözümlerin hukuksal, toplumsal olası sonuçları göz önünde bulundurularak doğrulukları ve uygunlukları değerlendirilir.

1. Birini seç

En uygun olanı seçilir.

1. Uygula ve izle

Seçilen çözüm yolu uygulamaya geçirilir ve sonuçları izlenir. Seçilen çözüm bazen yeni etik sorunları da beraberinde getirebilir, sonuçları izlemek bu açıdan da oldukça önemlidir.

Etik Türleri Nelerdir?

Pek çok sınıflandırma yapılıyor. Biz birkaç tanesini sizlerle paylaşalım.

Amaçlarına göre ayırırsak:

1. Meta Etik

Amacı etik özelliklerinin, anlatım ve bildirimlerinin, tutumlarının ve yargılarının doğasını anlamaya çalışmak ve ortaya çıkarmaktır.

Somut olaylardan ziyade soyut olayları kapsadığından güvenilir ve sağlıklı bir sonuca çıkması önemlidir.

1. Normatif Etik

Kişilerin etiğe uygun bir şekilde ahlaki kurallara ne ölçüde uyduklarını belirlemeye çalışır. Normatif etik yapılanların doğru ya da yanlışlığını kurallar açısından baktığı için meta etik kavramından ayrılır.

1. Uygulamalı Etik

Yapılan bütün çalışmalarda ve uygulamalarda uygulanması gereken etik kurallardır. Etik kuralları günlük hayata uygulayarak hayatı disiplinize etmeye çalışır. 

Kapsamlarına göre ayırırsak:

1. Bireysel Etik

Ahlak hükümlerinin temel değerlerini, davranış prensiplerini, insan düşünce ve eylemlerinin niteliğini kapsar. Amaç etiği, ilke etiği ve sonuç etiğine dayanır.

1. İş Etiği
   Genellikle iş dünyasındaki doğru ve yanlış davranışlar olarak tanımlanır. İş etiği bir toplumdaki çalışmaya ilişkin değerler ve tutumlardır. Toplumun değerlerinden ve kültüründen etkilenir. Çalışma etiğinin yüksek olduğu toplumlarda gelişmişlik düzeyi de yüksektir.
   

İŞ ETİĞİ DEDİKLERİ…

Ne olmuş yöneticilerim bana mobbing yapmışsa? Ne olmuş iş arkadaşıma özel muamele gösterilmişse? 

İş etiği olmuş.

İş etiği, iş yaşamındaki sorunları ve açmazları çözümlemeye çalışan; yöneticileri, çalışanları, müşterileri, rakipleri ve birbirleriyle olan ahlaki açıdan ele alan felsefe dalıdır.

Ne önemi var?

Şirketlerde yöneticilerin en önemli görevlerinin başında, şirket içerisinde iş etik değerleri ve kodlarını oluşturmaları ve bunları gözetmeleri gelmektedir.

Küreselleşme sonucunda farklı kültürlerden gelen kişilerin çok uluslu firmalarda çalışması, yeni bir takım ahlaki sorunları beraberinde getirmiştir. Dil, din, etnik köken, cinsiyet gibi hususlarda iş hayatında ayrımcılık yapılmamalıdır.

İş etiği çalışanların üstündeki baskıyı ve stresi azaltarak şirketin piyasada daha güvenilir ve çalışılabilirliği yüksek bir şirket konumuna getirir. Böylece çalışanların verimliliğini arttırarak şirketleri için daha yapıcı çalışmalarını sağlar. Bu konudaki bir yaklaşım olan Neoklasik yönetim düşüncesi, örgütün performansının çalışanların motivasyonu ile sağlanacağını düşünerek çalışmalarını motivasyon, informal ilişkiler ve liderlik üzerine bina eden bir yönetim yaklaşımıdır. Elton Mayo ve arkadaşlarının yürüttüğü Hawthorne çalışmalarında etik ilkelerin bir gerekliliği olan çalışan motivasyonunun sağlanmasının işletmelerin performansını olumlu yönde etkilemekte olduğunu ve işletmelere maddi ve manevi katkı sağladığını gözlemlediler.

İş etiği, işletmenin çıkar gruplarıyla güvene dayalı ilişkiler kurulabilmesi, toplum içindeki imajı ve ürünün sağlayabileceği olumlu davranışlarla işletme içindeki davranışların düzenlenmesi ve ayrıca, performansın arttırılması açısından çok önemlidir.

Dikkat Çekilmesi Gereken Bazı İş Etiği Konuları

Pazarlama etiği

Pazarlama kararları, pratikleri ve kurumlarının ahlaki değerlendirmesine yönelik sistematik bir çalışma disiplinidir.

Markaların kâr amaçlı kuruluşlar olması verilecek kararlarda toplum sağlığı ile örgüt faydası arasında bir seçim yapma zorunluluğu ortaya çıkarır. Pazarlama etiğine göre, yöneticilerin maksimum kâr yerine makul bir kârı hedeflemesi gerekmektedir.

Rekabet etiği

Profesyonellere “Çalıştığınız sektörde artık görmek istemediğiniz davranışlar nelerdir?” sorusunu yöneltir. Bu soruya verilen cevaplarda hediye, nakit ya da telekızlar yoluyla ödenen ticari rüşvet birinci sırada, fiyat ayrımcılığı ve adil olmayan fiyatlama konusu ikinci sırada, dürüst olmayan yanıltıcı reklamlar ise üçüncü sırada yer almıştır.

Reklam Etiği ve Aldatıcı Reklamlar

Dünyada yayınlanan reklamlara yönelik etik endişelerin temelinde ürün yerleştirmeleri (örtülü reklamlar), reklamların insanların karşılayabileceklerinden daha fazlasını almalarına sebep olması, reklamlardaki ifadelerin ırkçı, cinsiyetçi ve saldırgan bulunması, medya kuruluşları gelirlerinin büyük kısmın reklamlardan elde edilmesi ve televizyon programlarının reklamlarla kesilmesi örnek olarak verilebilir.

Tüketici Etiği

Tüketicilerin gereksiz alışverişten kaçınarak ve etik dışı uygulamaları olan firmaların ürünlerini tercih etmeyerek etiğe uygun hareket edebileceğini söyleyebiliriz.

Tüketicilerin de zaman zaman tüketim, tutum ve davranışlarında etiğe uygunluğu sorgulanır noktaların olması, değişim sürecinin tarafı olan tüketiciyi etik bir düzlemde değerlendirmeyi zorunlu kılmaktadır.

Mobbing

Kelime anlamı bir veya birden fazla insanın, bir kimseye veya bir gruba sosyal kabadayılık yapması.

En iyi ifade eden anlamıyla yıldırma veya iş yerinde psikolojik terör anlamlarıdır. Özellikle hiyerarşik yapılanmalarda ve kontrolün zayıf olduğu örgütlerde, gücü elinde bulunduran kişinin ya da grubun, diğerlerine psikolojik yollardan, uzun süreli sistematik baskı uygulamasıdır. İş etiği uygulamalarıyla temelden zıtlaşır.

Muvazaa

Muvazaa, bir hukuki ilişkinin taraflarının, üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, gerçek iradelerine uymayan ve kendi aralarında hüküm ve sonuç doğurmayan bir görünüş yaratmak konusunda yaptıkları gizli anlaşmadır.

Günümüzde diplomasını kiralayan mesleğimizin itibarını yerle yeksan eczacıların uyguladığı bir durumdur.

Whistleblowing-Etik ilişkisi

Whistleblowing, ahlaki açıdan uygun olmayan davranışların duyurulması anlamına gelen bir kavramdır ve ‘ıslık çalma’ anlamına gelmektedir. Bir İngiliz polisinin suç işleme eğiliminde olan bir kişiye, onu uyarmak amacıyla ıslık çalmasından kaynaklanmaktadır. Örnek olarak mobbing, taciz ve bilgi gizliliği ihlali verilebilir. 

Bu durumların bildirilmesi bir vicdani harekettir ve ortaya çıkarma amacıyla hem işletme içi hem de işletme dışına bildirim gerçekleşebilir. Whistleblowing sadece yasaya aykırı olan davranışları kapsar. Yani, eğer çalıştığınız kuruluşta övgüyü hak eden bir davranışı duyurursanız bu whistleblowing çerçevesine girmeyecektir. 

Whistleblowing işletmenin zararına değil yararınadır. Kuruluşta oluşturulan etik iklimde bu tip davranışların cesaretlendirilmesi ve “ifşa eden” konumundaki çalışanın korunması üzerine çalışmalar yapılmalıdır. 

Yönetici Etiği

Yönetsel etik; yönetsel eylemlerde uyulması gereken ilkeler veya davranış kurallarıdır. Yönetim alanındaki toplumsal değerlere aykırı davranış ve uygulamaların yaygınlaşması kurumların etiğe, etik kodları geliştirmeye ve bunları kültürlerinin bir parçası haline getirmeye yönlendirmektedir.

İyi Bir Yönetici Nasıl Olunur?

Doğru ve açık olun. 

Yöneticilerin, dürüstlük ilkeleriyle hareket etmeleri gereklidir. Bir kişilik özelliği de olan doğruluk, ünlü düşünür Aristo’ya göre adaletli olmakla eşdeğerdir ve her ikisi de erdemli olmayı ifade etmektedir. İnsanlar, iyi bir yöneticiye dürüstlüğünden ötürü güvenirler. 

Tarafsız olun.

Tarafsızlık, bireylerin karşılaştıkları bireyler ya da nesneler hakkında kendi duygu, düşünce, beklenti ve saplantılarını dikkate almaksızın muamele etmelerini ifade etmektedir. İyi bir yönetici olmanın en önemli koşullarından birisidir. 

Teknik bilgileriniz tam olsun.

Yöneticiler, iş ortamında kullanabileceği teknik yeteneklere de sahip olmalıdır. Bunlara örnek olarak: Sektör hakkında bilgi sahibi olmak, görev dağıtımı yapabilecek bilgi düzeyine sahip olmak, para yönetimi bilincine sahip olmak, yasal yaptırımlar hakkında bilgi sahibi olmak verilebilir.

Adil olun.

Adalet, temelinde eşit toplumsal koşullar ve imkânlar ölçüsünde tüm insanların özgürce ve çok yönlü gelişmesini, eşit hak ve sorumlulukların paylaşıldığı bir değerdir. Eşitlik ise, tüm insanlara eşit muamelede bulunmayı ifade etmektedir. İyi bir yönetici, bu iki önemli kavrama uygun davranışlarda bulunmalıdır. 

Sorumlu olun.

Üstünüze düşeni yapın. Yaptıklarınızın sonuçlarını göğüsleyin. İyi bir yöneticinin sorumluluk bilincine sahip olması gerekir. Bu sorumluluk bilincini hareketlerine yansıtmalı, ve diğer çalışanlara da aşılamalıdır. 

Kendinize güvenin.

Bir insanın kendine güvenmesi ve bunu davranışlarına yansıtması onu kendisi dahil herkesin gözünde sağlamlaştırır. Yönetici özgüvenli olduğu sürece çalışanlar da kendine güvenecektir. 

İyimser olun.

Geleceğe umutla bakmak insana huzurun kapısını aralar. Olaylara gerçekçilikten uzaklaşmadan iyimser yaklaşılması çalışanları da motive eder. 

"Ben" değil, “biz” olmayı başarın. 

İyi bir yönetici ekip ruhunun önemini bilir ve bu ruhu yakalamak için elinden geleni yapar. “Ben” diyerek bireyselleşmek yerine, “biz” diyerek ekip ruhunu yakalar.

Eleştiriye açık olun.

Eleştirel bir bakış açısına sahip olmak, zaten eleştiriye açık olmayı da beraberinde getirir. İyi bir yönetici, karar vermeden önce bilgisini tartar ve mantığıyla hareket eder. Bu yüzden iyi bir yönetici soru sormalı, tüm fikirleri değerlendirmeli ve buna göre karar alıp hareket etmelidir.

Empati yapın.

Empati, bir insana onun penceresinden bakarak yaklaşmaktır. Ancak empati yapabilen bir yönetici, çalışanlarına karşı anlayışlı davranabilir ve olaylara onların bakış açısından bakabilir. Bu da hem ekibin hem de şirketin başarısı üzerinde pozitif bir etki yaratır. 

Sükuneti sağlayın.

Şüphesiz her insan iş hayatı boyunca yoğun strese maruz kalır. Bu stres ile başa çıkabilmek ve gergin bir ortamı sakinleştirmek yöneticilere düşer. Bu yüzden yöneticiler, sükuneti koruyacak ve gerekeni yapacak niteliğe sahip insanlar olmalıdır.